100 yıllık çay bahçelerinde kalite harekâtı… ‘Yeşil altın’ı parlatma projesi
Karadeniz’de 100 yıllık geçmişi olan çay bitkisini iyileştirme harekâtı başladı. Günde 245 milyon bardak çay tüketilen bu topraklarda yıllık 1.3 milyon ton çay üretiliyor ancak toprak ve bitki içeriği gittikçe zayıflıyor. Migros öncülüğünde başlatılan proje ile 160 çiftçi aileye 30 tonluk alım garantisi verildi. Gübre yarıya indirildi, çapalama ve budama teknikleri uygulandı. Altı ayda kalite yüzde 15 arttı. Bu yıl hedef 120 tonluk alım yapmak.
RİZE’de bir gün diye başlayıp yüzleri güldüren bir haber vereceğim... İçinde Temel de var Fadime de... Ama başrolde bir bardak demli çay var. 1924’te Rize’ye ziraat mühendisi olarak atanan Zihni Derin ile başlamış bir hikâye bu. O’nun getirdiği çay fidanlarından 1.3 milyon ton çay üretilen bir tablo var bugün. İşin tüketim boyutu ise zirve niteliğinde. Günde 245 milyon bardak çay tüketiliyor Türkiye’de. Bunun büyük bölümü Rize’den kamyonlara yükleniyor. Verimlilikte ise dekar başına bin 750 kg ile dünya birincisi durumunda Rize. Ancak son yıllarda alarm veriyor çay bahçeleri. Verimliliğin yüksek olduğuna bakmayın dekar başına 2 bin 200 kg’lardan bugünlere gelinmiş. Toprak yorulmuş, çayda selüloz oranı yüzde 10-16 arasına yükselmiş, nefaset oranı yüzde 29’lara gerilemiş durumda. Sektörü yıllardır yüzde 60-65 arasında pazar payı ile ÇAYKUR domine ediyor. Sektöre yatırım yapan yerli-yabancı şirket de oldu, pazardan çıkanlar da.
PİLOT UYGULAMA
Gelelim benim ‘Rize’de bir gün’ diye başlayan hikâyeme. Önceki gün bir grup gazeteci arkadaşımla Rize’de, yukarda anlattığım gidişata ‘dur’ demek üzere başlatılmış, gördüğüm kadarıyla neredeyse ‘seferberliğe’ dönüşmüş bir projenin detaylarını dinledik. Çay bahçelerine giderek sonuçlarını gözlemledik. Uzun süredir ‘İyi Tarım’ iddiasıyla birçok bölgede projelere imza atan Migros, çay bahçelerinin iyileştirilmesi işine öncülük etmiş. Rize Valiliği koordinasyonunda; Rize Belediyesi, Rize Ticaret Borsası, Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü, GürAta ve Zzef işbirliğiyle bundan bir buçuk yıl önce kollar sıvanmış. 200 metre, 500 metre ve 500 metreden yüksek rakımlarda üç bölge belirlenip pilot çay bahçelerinde çalışma başlatılmış. Hedef, toprağın ve dolayısıyla çayın kalitesini artırmak. Toprağı asıl işleyen kadın, üretimdeki hedef gösterilince ‘Benim çay bahçem bu işin öncüsü olsun’ diyerek projeye hemen destek vermiş. Biz de Rize’de geçirdiğimiz bir gün boyunca bu pilot çalışmanın sonuçlarını dinledik.
Migros Grubu Pazarlama İcra Kurulu Üyesi Ekmel Baydur, ilk etapta üretici ile 30 tonluk alım garantisi içeren anlaşma yaptıklarını anlattı. “Bizim yerel sürdürülebilirliği güçlendirmek gibi bir sorumluluğumuz var” dedi. Ve altı aylık çalışmanın sonuçlarını şöyle sıraladı:
“Örnek bahçelerden hasat edilen çayın nefaseti, yani ekstrat oranı yüzde 29’dan 33’lere geldi. Selüloz oranı yüzde 8’lere geriledi, toz oranı yüzde 3’e düştü. Bu çayın kalitesi açısından çok kıymetli. ‘Bunu üreteceğiz madem kendi markamızla çıkalım’ dedik ve ‘Migros Eksra-İlk Hasat Rize Çayı’nı çıkardık. Şimdi bu projeyi daha da yaymak için markanın pazarlamasına da yatırım yapacağız.”
HEDEF 3 YILDA YÜZDE 30 İYİLEŞME
Rize Ticaret Borsası Başkanı Mehmet Erdoğan’ın anlattıkları hem üreticiyi hem de bizleri heyecanlandırdı. Projede büyük emeği var ve sonuçlarına inanıyor. Yürütülen çalışmanın detaylarını şöyle anlattı: “Geçen yıl arazileri belirledik. Bahçe sahiplerine Migros 30 tonluk alım garantisi verdi. Devlet bu yıl çayda 35 TL’lik taban fiyat belirledi. Biz yüzde 5 üstünde alım garantisi verdik. 1.5 TL fazlasını. Kasımda paramı verin dersen 38 TL, aralıkta istersen 40 TL’den paranı alacaksın dedik. Bir dekar araziye 110 kg gübre verenler var. Onlara dedik ki ‘Artık sen 55 kg gübre vereceksin. Eleman getireceğiz tarlanda çapalama yapacağız. Sen toplama esnasında verimi bize bırakacaksın.’ Bunları uyguladık ve ilk hasatta elde ettiğimiz çayın kalitesinde yüzde 11-15 arasında artış oldu. Verimde artış olmadı ama kalite arttı. Yapmamız gereken ürünü yavaş yavaş görmeye başladık. 3 yıl sonra kalite değerleri yüzde 30 iyileşmiş olacak. O zaman bu sektöre yeni markalar yatırım yapabilir.”
Erdoğan’a göre toprak ve ürün iyileştirilmezse çay bitkisi Rize’de değil 2100 yılını 2050’leri bile göremez. “Bunun önüne geçmek için çayı iyileştirmeli, kazancı artırmalıyız. O zaman genç nesil de çay bahçesine sahip çıkar” diye belirtti görüşlerini.
Mehmet Erdoğan ve Ekmel Baydur’un planı, projenin yeni döneminde alım garantisini 120 tona, arkasından da 200 tona çıkarmak. Daha fazla bahçeyi projeye dahil etmek için kolları şimdiden sıvamışlar.
Etiketler
- BIST
- DOLAR
- EURO
- ALTIN
