Coğrafi işaret karın doyuruyor mu

Dünyada 10 bini aşkın coğrafi işaret tescilli ürün varken Türkiye, 1806 ürünle müthiş bir kaynağa sahip. Ancak ihracatta da iç pazarda da bu ürünler beklenen ekonomik sıçramayı yapamıyor. Sadece Ege’de coğrafi işaretli ürünlerin ihracata yüzde 15 katkı yapabileceğini belirten uzmanlara göre, potansiyeli tam kullanmak için üretim planı, denetleme, ölçeklendirme gerek.

Türkiye'de coğrafi işaretli ürünler son yıllarda hızlanan Avrupa Birliği tescilleriyle daha da ön plana çıktı. Ancak uzmanlara göre artan tescil sayısı, bu ürünlerin yetiştiği bölgelerde istenen ekonomik değeri oluşturamıyor. Tarladan sofraya uzanan süreçte tanıtım, denetim ve pazarlama eksikleri devam ederken, ihracatta güçlü olunan birçok ürünün potansiyeli de tam olarak değerlendirilemiyor. Dünya genelinde 10 binden fazla, Avrupa genelinde 3 bin 500 civarında, Türkiye’de ise 1806 tescilli coğrafi işaretli ürün var. 862 ürün ise şu anda başvuru aşamasında. Türkiye’nin AB tescilli ürün sayısı ise son olarak aralık ayı başında 44’e ulaştı. Bu sayı geçen yılın sonlarında 28 idi. 2026 Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’na göre, AB tescilli coğrafi işaret sayısının bu yıl 60’a yükselmesi planlanıyor. 

İLK SIRADA YEMEK VE ÇORBALAR VAR 

Tescilli ürünler arasında Gaziantep baklavası, Ezine peyniri, Malatya kayısısı, Gemlik zeytini, Taşköprü sarımsağı, Manisa mesir macunu gibi Türkiye’nin farklı bölgelerine ait lezzetler yer alıyor. Türk Patent ve Marka Kurumu’nun verilerine göre, tescilli coğrafi işaretlere ürün grubu olarak bakıldığında yüzde 28.1 ile “yemekler ve çorbalar”,  yüzde 20.6 ile “işlenmiş ve işlenmemiş meyve ve sebzeler ile mantarlar”, yüzde 20.2 ile “fırıncılık ve pastacılık mamulleri, hamur işleri tatlılar” yer alıyor. Coğrafi işaretli ürünlerin tescillenmesi kadar, bu ürünlerin tanıtımı ve doğru pazarlanması da büyük önem taşıyor. Türkiye’nin dört bir yanında üretilen bu değerlerin hem yurtiçinde hem de uluslararası pazarlarda bilinirliğini artırmak için atılması gereken adımları konunun uzmanlarına sorduk. 

İstanbul Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği​​ Başkanı Melisa Tokgöz Mutlu, coğrafi işaret tescilli ürünlerin gümrük çıkış numaraları farklı olmadığı için ihracattaki paylarının tam olarak bilinemediğine dikkat çekti. Coğrafi işaret tescil sertifikasının markalaşma yolunda farklılaşmak demek olduğunu ve Avrupa pazarının bunu sevdiğini söyleyen Mutlu, “Bizim bu konuda daha fazla pazarlama stratejileri uygulamamız gerek. Tarladan sofraya olan kısımda da sertifikasyonu iyi yapmalıyız. Dünyada inanılmaz bir ticaret savaşı var. Avrupa pazarında fındık, kayısı, incir gibi güçlü olduğumuz ürünlerle bu işi daha bilinir hale getirecek pazarlama stratejileri uygulamalıyız” dedi.

SADECE EGE’DE 100 BİN DOLARLIK POTANSİYEL

Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Hayrettin Uçak ise coğrafi işaret tescilli ürünlerin tanıtımında sorun olmadığını söylüyor. Uçak, “Uygun rekabet koşulları sağlandığında coğrafi işaret tescilli ürünlerin Ege yaş meyve ve sebze ihracatına yüzde 10-15 civarında katkı sağlar. Yılın 10 ayında 700 bin dolarlık ihracat yaptık, burada 70 bin dolarlık bir potansiyelden bahsediyoruz, 12 ayda Ege’de 100 bin dolarlık ihracat potansiyeli var” dedi.

NELER YAPILMALI

Yöresel Ürünler ve Coğrafi İşaretler Araştırma Ağı (YÜCİTA) Yürütme Kurulu Başkanı Prof. Dr. Yavuz Tekelioğlu, verilen tescillerin katma değer yaratmadığı görüşünde. Tekelioğlu, “Türkiye’nin tarımsal ihracat ürünlerinin çoğu coğrafi işaretli. Bu ürünlerin ekonomiye sağladığı katkı son derece önemli. Ancak eksiklikler nedeniyle bu fırsatı değerlendiremiyoruz” dedi. Tescilli ürünlerin potansiyelinin artırılması için neler yapılması gerektiğini sorduğumuz Tekelioğlu, şu yanıtları verdi:

* Tescil, yönetişim ve denetim konusunda gerekli  yasal düzenlemeler yapılmalı.

* Tescili alan kurum ve kuruluşlar ürünün reklamını yapmalı, üreticiye teknik hizmet götürmeli, denetlemeli ve Ar-Ge çalışmaları yapmalı.

* Türkiye Coğrafi İşaretler Ensitütüsü kurulmalı.

ÖNEMLİ İHRACAT KALEMLERİ

1806 coğrafi işaret tescilli ürünün 372’sini işlenmiş ve işlenmemiş meyve ve sebzeler ile mantarlar oluşturuyor. Bunların arasında ihracatta güçlü olduğumuz fıstık, kayısı, incir, şeftali gibi ürünler de var. 2024’te 76 bin 926 ton kuru kayısı ihracatı gerçekleşti ve 410.9 milyon dolarlık gelir sağlandı. 96 ülkeye yapılan fıstık ihracatından 229.7 milyon dolar sağlandı. AB’den tescilli ürünler ise gümrükten çıkış numaraları farklı olmadığı için ihracattaki payları tam olarak hesaplanamıyor.

5 YILDA BİN 205 ÜRÜN TESCİLLENDİ

Yıllar ve tescillenen ürün sayısı
2020:                   161
2021:                   352
2022:                   317
2023:                   209
2024:                  166

Etiketler

• üretim
üretim
• İhracat
İhracat
• gazetehaberleri
gazetehaberleri
• Coğrafi İşaretler
Coğrafi İşaretler