İşte, İran savaşının 100 günlük bilançosu... Savaşta ticaret ağır yaralı
Önceki gün 100. gününe giren İran savaşı nedeniyle küresel petrol ve doğalgaz ticaretinin yüzde 20’si, gübre ticaretinin yüzde 30’u aksadı. Uluslararası saygın kurumların hesaplamalarına göre savaş, sadece gelişmekte olan petrol ithalatçısı ülkelere 20 milyar dolarlık ek fatura çıkaracak. Küresel ekonomik büyümede beklenen daralmanın ise toplamda 700 milyar dolarlık kayba yol açması bekleniyor.
Ortadoğu’da tam 100 gündür devam eden İran savaşının küresel ticarete faturası ağır oldu. Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi trafiğini büyük ölçüde durduran savaş nedeniyle küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz ticaretinin yüzde 20’si, gübre ticaretinin yüzde 30’u, üre arzının yaklaşık yüzde 40’ı, kükürt ticaretinin yüzde 50’si aksadı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol’a göre, özellikle petrol ve petrol ürünlerindeki arz şoku, ‘tarihteki en büyük enerji krizine’ yol açtı. Öyle ki, dünyanın günlük petrol tüketimi nisanda 104 milyon varil seviyesinde gerçekleşse de petrol arzı 95.1 milyon varilde kaldı. Hürmüz Boğazı’nda akışın durma noktasına gelmesiyle Körfez’deki petrol üreticilerinin savaş öncesine göre günlük kaybı 14.4 milyon varile ulaştı. Arz sıkışıklığı, Brent petrolün varil fiyatının savaş öncesi seviyenin yüzde 30, Avrupa gaz fiyatlarının ise yüzde 50 üzerinde seyretmesine yol açtı. Hürmüz krizinin zincirleme etkileri, gemi yakıt maliyetlerinin de yüzde 59 ile sert artmasıyla sonuçlandı. Fiyatlarda yaşanan ani artış ise birçok ülkenin ihracat ve ithalat dengesinin bozulmasına yol açarken; bu durum daha yüksek enflasyon beklentilerini güçlendirdi. Arz kısıtına bağlı olarak tüketim zayıflaması ve şirketlerin de girdi maliyetlerini artırması, küresel ekonomi ve ticarete yönelik büyüme tahminlerin de aşağı yönlü keskin revizyonlara neden oldu.
700 MİLYAR DOLAR POTANSİYEL KAYIP
Ortadoğu’daki savaşın küresel ekonomide yarattığı tahribat sonrası, uluslararası saygın kurumların büyümeye yönelik güncel beklentileri şöyle değişti:
- Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) Ekonomik Görünüm Raporu’na göre, savaşın nispeten kısa sürmesi halinde küresel ekonomik büyümenin 2025’teki yüzde 3.4 seviyesinden bu yıl yüzde 2.8’e düşeceği öngörülüyor. Dünya ekonomisinin halihazırda yaklaşık 118 trilyon dolar büyüklüğünde olduğu dikkate alındığında, büyümenin 0.6 puan zayıflaması küresel ekonomi açısından en az 700 milyar dolarlık potansiyel kayıp anlamına geliyor. Ancak savaş ve ticaret akışındaki aksaklıkların daha uzun sürmesi halinde dünya ekonomisindeki büyüme bu yıl yüzde 2.1 ve 2027’de yüzde 1.8 seviyesine kadar zayıflayabilir.
- Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, savaşın tetiklediği petrol krizi nedeniyle bu yıla ilişkin küresel ekonomik büyüme tahminini 0.2 puan aşağı çekerek yüzde 2.4’e indirdi.
- Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ) göre ise 2025’te yüzde 4.6 büyüyen küresel ticarette bu oranın bu yıl yüzde 1.9’a ve 2027’de yüzde 2.6’ya düşeceği tahmin ediliyor.
İTHALATÇILARA 20 MİLYARLIK EK FATURA
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD) özellikle petrol ithalatına bağımlı gelişmekte olan ülkeler için ekonomik zorluklar giderek ağırlaşıyor.
Ekonomik zorluklar karşısında kırılgan durumda olan 75 ülkeden 65’i net petrol ithalatçısı ve bu ülkelerde bir milyar insan bulunuyor. Bu nüfusun yüzde 30’undan fazlası günlük 3 doların altında bir gelirle yaşıyor. Ancak mevcut ithalat seviyeleri dikkate alındığında, petrol fiyatındaki artışın ithal yakıta bağımlı bu ekonomilerin yıllık ithalat faturalarına 20 milyar dolardan fazla ek yük getirebileceği hesaplanıyor.
Etiketler
- BIST
- DOLAR
- EURO
- ALTIN
