Petrolde barış umuduyla sert düşüş
Sonraki Haber ›
VİOP'ta endeks kontratı güne düşüşle başladı
Sanayide savaş baskısı
Tedarik zincirini alt üst eden İran savaşı, küresel sanayide arz yönlü şoklar yaratmaya devam ediyor. Helyum arzında yaşanan sorunlar çip üretimini, alüminyumdaki arz kısıtı otomobil ve beyaz eşyayı tehdit ederken; Asya’daki üreticiler plastik krizi yaşıyor. Türkiye’de ise günlük tüketilen ürünlerin ambalajlarından sebze meyveye kadar pek çok ürüne ‘savaş zammı’ yansıdı. Sanayiciler maliyetlerindeki artışın bir süre daha fiyatlara yansıyacağını belirtiyorlar.
İRAN savaşının tedarik zincirlerini alt üst etmesi sonrası dünya genelinde sanayiciler arz yönlü şoklarla karşı karşıya kaldı. Avrupa’da bazı kimya firmaları enerji maliyetlerinde yaşanan artış, zayıf talep ve daha ucuz Çinli rakipler nedeniyle tesislerini kapatma noktasına geldi. Asya’daki üreticiler ise Ortadoğu’dan petrol sevkiyatının aksamasından dolayı plastik krizi yaşıyor. Hürmüz Boğazı’nın kapalı olması nedeniyle helyum arzında yaşanan kesintiler küresel çip üretimini tehlikeye sokarken; alüminyumda yaşanan fiyat artışları ise otomobilden beyaz eşyaya ve içecek kutularına kadar birçok üründe maliyet baskısı yaratmaya devam ediyor.
Sanayi girdilerinde savaş kaynaklı yaşanan bu sorunlar, yurtiçindeki sanayi üretiminde de maliyet baskısını artırdı. Sanayicilerin verdiği bilgiye göre, petrol fiyatlarında yaşanan artış, sadece plastik ve ambalaj sektöründeki maliyetleri savaşın birinci ayında yüzde 60 yukarı çekti. Bu artış daha sonra yüzde 90’ı da aşınca vatandaş günlük tükettiği ürünlerin ambalaj fiyatlarında yüzde 30’u aşan artışla karşı karşıya kaldı. Hürmüz krizinin gübreyi vurmasının da yurtiçinde sebze meyve fiyatlarını yüzde 20-30 aralığında artırdığı ifade ediliyor.
İTHALAT İÇİN ÜLKE ARAYIŞI
Ostim Sanayici ve İşinsanları Derneği (OSİAD) Başkanı Esat Hisarcıklılar, Ortadoğu’daki savaş nedeniyle birçok emtia fiyatının sadece 10-15 gün gibi kısa bir süre içinde iki katına çıktığını; sonra da bulunamaz hale geldiğini söyledi. “Özellikle plastik konusunda Türkiye, Avrupa’da ikinci büyük üretici ve önemli ihracat geliri sağlayan ülke pozisyonunda” diyen Hisarcıklılar, “Bu süreçte birçok firma hammadde tedarikinde yaşanan sıkıntı nedeniyle üretimi durdurmak zorunda kaldı” dedi. Plastik hammaddesindeki sıkıntıların gıdadan sağlığa ve otomotive kadar pek çok yan sektöre etki ettiğinin altını çizen Hisarcıklılar, “Sanayicilerin şu anda yaşadığı en büyük sorunlardan biri, İran ve Körfez ülkelerinden yapılan ithalatın başka ülkeler üzerinden sağlamaya çalışmak” diye konuştu.
İç Anadolu Sanayici ve İş İnsanları Dernekleri Federasyonu (İÇASİFED) Başkanı Süleyman Ekinci ise İran savaşının Türk imalat sanayicisini özellikle gübre, plastik ambalaj ve metal ürünlerinde ciddi anlamda etkilediğini; alüminyum fiyatlarının yüzde 30, navlunun yüzde 50-60 arttığını aktardı. Türkiye’nin hammadde ithalatçısı bir ülke olmasından dolayı girdilerin savaş öncesinde de yüksek seviyelerde bulunduğunu anımsatan Ekinci, savaşla birlikte petrole bağlı ürünlerde belirgin fiyat artışları yaşandığını; bunun da tüketiciye yansıtılmak durumunda kalındığını söyledi. Ekinci şöyle devam etti:
“Gübre arzında yaşanan sorunlar içeride yaş sebze ve meyve fiyatlarını yüzde 20 ila 30 aralığında artırdı. Ürünlerin ambalajları, karton sanayi, cam ürünler... Tüm bunlarda savaşa bağlı olarak fiyat artışları yaşandı. Ancak firmalar opsiyonlu gidiyor, öncelikle ellerindeki stokları eritmeye başladılar. Firmaların çoğu iç piyasaya döndü. Bu nedenle girdilerdeki artışın nihai ürüne yansımaları hemen olamıyor. İlerleyen aylarda devam edecektir.”
‘FİYAT ARTIŞLARI SÜRER’ BEKLENTİSİ
Kocaeli Sanayi Odası Başkanı Ayhan Zeytinoğlu da sanayi girdilerinde yaşanan arz sıkıntısının bölgelerine yansımadığını belirtti. Zeytinoğlu, “Spesifik olarak ‘şu emtiaya erişemedik’ şeklinde bir serzeniş olmasa da yaşanan fiyat artışları maliyetlerimizi yukarı çekti. Bir de Körfez ülkelerine yaptığımız ihracat Hürmüz Boğazı’nın kapalı olması nedeniyle yapılamadı. Ancak dönemsel bir durum olduğunu değerlendiriyoruz” dedi. Maliyetlerindeki artışın nihai ürüne de aynı oranlarda yansıyacağını kaydeden Zeytinoğlu, şöyle devam etti:
“Fiyatları kısa vadede yansıtamayabiliriz ama orta vadede yansıtılacaktır.”
GÜBRE KRİZİ BÜYÜYOR HÜRMÜZ
Boğazı’nın kapalı olması nedeniyle gübre arzında yaşanan sorunlar yeni bir boyuta ulaştı. İngiliz Financial Times’ın bir haberine göre İran savaşı kükürt arzını kısıtlayınca gübre üreticileri üretimlerini kısmaya başladı. Savaş öncesinde dünya kükürt ticaretinin yaklaşık yüzde 50’sinin Hürmüz’den geçtiği bilgisine yer verilen haberde, bir yıl önce ton başına 150 ila 180 dolar arasında işlem gören kükürt fiyatlarının, ton başına 850-900 dolara kadar yükseldiği; bazı teslimat fiyatlarının ise 1.000 dolara yaklaştığı ifade edildi. “Savaş öncesinde de fosfat piyasası diğer sektörlerde kükürte artan talep nedeniyle zaten kısıtlıydı” denilen haberde, gelinen noktada gübrede hem üretimin hem ihracatın azaldığı hem de gübrenin içindeki kükürt miktarının gerilediği vurgusu dikkat çekti. Bu durum, hem gübrelerin besin değerinin azalması hem de üretilen gıdanın kalitesinin düşmesi anlamına geliyor.
Etiketler
- BIST
- DOLAR
- EURO
- ALTIN
